Υπάρχουν ιστορίες που γεννιούνται στο χαρτί, αλλά δεν περιορίζονται σε αυτό. Ιστορίες που ζητούν να ειπωθούν ξανά, με εικόνες, σιωπές και βλέμματα. Τα βιβλία που μεταφέρονται στον κινηματογράφο δεν αλλάζουν απλώς μορφή, μεταμορφώνονται. Από εσωτερικοί μονόλογοι γίνονται πρόσωπα, από λέξεις γίνονται σκιές, από σκέψεις γίνονται πράξεις. Κάθε τέτοια μεταφορά είναι μια δεύτερη ανάγνωση της ίδιας ανθρώπινης αγωνίας. Τα έργα που ακολουθούν δεν ανήκουν στον χώρο της εύκολης ψυχαγωγίας. Είναι σκοτεινά, βίαια, συχνά άβολα. Μιλούν για ανθρώπους που βρίσκονται στο περιθώριο, για κοινωνίες που καταρρέουν αθόρυβα, για όνειρα που σαπίζουν πριν προλάβουν να πραγματοποιηθούν. Είτε μέσα από την αμερικανική επαρχία, είτε από τις ερήμους του Τέξας, είτε από τα διαμερίσματα της Νέας Υόρκης ή τους δρόμους του Εδιμβούργου, οι ιστορίες αυτές θέτουν το ίδιο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος χάνει το νόημα, αλλά συνεχίζει να ζει; Το βιβλίο, το κρασί και η ταινία, σε αυτή τη συνάντηση, δεν ανταγωνίζονται, συνομιλούν. Και μέσα από αυτή τη συνομιλία, αποκαλύπτεται κάτι βαθύτερο: μια φιλοσοφία της απώλειας, της βίας, της επιθυμίας, της ανθρώπινης αδυναμίας αλλά και της απόλαυσης…
1. The Devil All the Time
Βιβλίο: Συγγραφέας: Donald Ray Pollock Έτος κυκλοφορίας: 2011
Ταινία: Σκηνοθεσία: Antonio Campos Έτος κυκλοφορίας: 2020
Το The Devil All the Time ξεδιπλώνεται στην καρδιά της αμερικανικής επαρχίας, σε έναν κόσμο φαινομενικά ήσυχο, αλλά βαθιά διεφθαρμένο. Η αφήγηση εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες και ακολουθεί χαρακτήρες των οποίων οι ζωές διασταυρώνονται μέσα από τη βία, την απώλεια και μια διαστρεβλωμένη μορφή πίστης. Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Arvin Russell, ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στο τραύμα και τη σιωπηλή κληρονομιά του κακού. Ο Pollock δεν γράφει απλώς για εγκλήματα· γράφει για τις ρίζες τους.
Το κακό δεν παρουσιάζεται ως εξαίρεση, αλλά ως καθημερινότητα, ως κάτι που γεννιέται από τη φτώχεια, τον φόβο και την ανάγκη για νόημα. Η θρησκεία, αντί να λειτουργεί ως παρηγοριά, μετατρέπεται σε εργαλείο βίας και ενοχής. Φιλοσοφικά, το βιβλίο θέτει το ερώτημα αν ο άνθρωπος μπορεί ποτέ να ξεφύγει από το περιβάλλον που τον διαμόρφωσε ή αν είναι καταδικασμένος να επαναλάβει τα λάθη των προηγούμενων γενιών. Η ταινία του Antonio Campos διατηρεί αυτή τη βαριά ατμόσφαιρα, μεταφέροντας έναν κόσμο όπου η ελπίδα υπάρχει, αλλά είναι εύθραυστη και σπάνια.
Το διαβάζουμε πίνοντας: Astir X Winery – Mati Fortuna Gold (Chardonnay)
2. No Country for Old Men
Βιβλίο: Συγγραφέας: Cormac McCarthy Έτος κυκλοφορίας: 2005
Ταινία: Σκηνοθεσία: Joel & Ethan Coen Έτος κυκλοφορίας: 2007
Η ιστορία ξεκινά όταν ο Llewelyn Moss ανακαλύπτει μια βαλίτσα γεμάτη χρήματα στην έρημο του Τέξας. Αυτή η φαινομενικά απλή πράξη πυροδοτεί μια ανελέητη αλυσίδα γεγονότων, με τον Anton Chigurh να εξαπολύει ένα κύμα βίας που μοιάζει αναπόφευκτο. Το No Country for Old Men δεν είναι απλώς μια ιστορία καταδίωξης· είναι ένας στοχασμός πάνω στη φύση του κακού και στο πέρασμα του χρόνου.
Ο σερίφης Bell εκπροσωπεί έναν κόσμο αξιών που φθίνει, έναν άνθρωπο που νιώθει ξένος σε μια εποχή όπου η βία δεν έχει πλέον κανόνες. Ο Chigurh, αντίθετα, λειτουργεί σχεδόν μεταφυσικά, σαν προσωποποίηση της μοίρας, αποφασίζοντας για τη ζωή και τον θάνατο με ψυχρή λογική. Φιλοσοφικά, το έργο υποστηρίζει ότι το κακό δεν χρειάζεται εξήγηση· υπάρχει, και η ανθρώπινη ηθική συχνά αποδεικνύεται ανίσχυρη μπροστά του. Η ταινία των αδελφών Coen αποτύπωσε με ακρίβεια αυτή τη σιωπηλή απόγνωση.
Το διαβάζουμε πίνοντας: Spanouis Winery – Ventum
3. Requiem for a Dream
Βιβλίο: Συγγραφέας: Hubert Selby Jr. Έτος κυκλοφορίας: 1978
Ταινία: Σκηνοθεσία: Darren Aronofsky Έτος κυκλοφορίας: 2000
Το Requiem for a Dream αφηγείται την ιστορία τεσσάρων ανθρώπων που κυνηγούν την ευτυχία μέσα από διαφορετικά όνειρα, αλλά καταλήγουν στην ίδια καταστροφή. Η Sara Goldfarb ονειρεύεται τη χαμένη της λάμψη, ενώ ο γιος της Harry και οι φίλοι του αναζητούν την επιτυχία, την αγάπη και την κοινωνική αποδοχή.
Το βιβλίο είναι μια τραγική αλληγορία για την ανθρώπινη ανάγκη να πιστεύει σε κάτι καλύτερο. Οι ήρωες δεν εθίζονται μόνο στις ουσίες, αλλά στην ίδια την ιδέα του ονείρου. Φιλοσοφικά, το έργο αποκαλύπτει πόσο εύκολα η ελπίδα μετατρέπεται σε εμμονή και η επιθυμία σε φυλακή. Η ταινία του Aronofsky μετέτρεψε αυτή την αργή πτώση σε έναν κινηματογραφικό εφιάλτη, υπογραμμίζοντας ότι το μεγαλύτερο δράμα δεν είναι η αποτυχία, αλλά η αυταπάτη.
Το διαβάζουμε πίνοντας: Wine Art Estate – Nebbio
4. Trainspotting
Βιβλίο: Συγγραφέας: Irvine Welsh Έτος κυκλοφορίας: 1993
Ταινία: Σκηνοθεσία: Danny Boyle Έτος κυκλοφορίας: 1996
Το Trainspotting παρακολουθεί τη ζωή μιας παρέας νέων στο Εδιμβούργο, εγκλωβισμένων στον εθισμό και την κοινωνική περιθωριοποίηση. Η αφήγηση είναι αποσπασματική, σχεδόν χαοτική, αντικατοπτρίζοντας την εσωτερική τους κατάσταση. Πίσω από το ωμό χιούμορ και τη σκληρή γλώσσα, το έργο μιλά για την άρνηση μιας κοινωνίας που δεν προσφέρει ελπίδα.
Οι χαρακτήρες απορρίπτουν το «διάλεξε ζωή», όχι από επαναστατικότητα, αλλά από απελπισία. Φιλοσοφικά, το Trainspotting θέτει το ερώτημα αν η ελευθερία είναι πραγματική όταν όλες οι επιλογές οδηγούν στην ήττα. Η ταινία του Boyle έκανε αυτή την απόγνωση εμβληματική, μετατρέποντας την αυτοκαταστροφή σε κοινωνικό σχόλιο.
Το διαβάζουμε πίνοντας: Κτήμα Ζαχαριάς – Sklava
5. American Psycho
Βιβλίο: Συγγραφέας: Bret Easton Ellis Έτος κυκλοφορίας: 1991
Ταινία: Σκηνοθεσία: Mary Harron Έτος κυκλοφορίας: 2000
Το American Psycho ακολουθεί τον Patrick Bateman, έναν άντρα που έχει τα πάντα, εκτός από ουσιαστική ταυτότητα. Ζώντας στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’80, βυθίζεται σε έναν κόσμο καταναλωτισμού, επιφανειακών σχέσεων και ακραίας βίας. Το βιβλίο λειτουργεί ως φιλοσοφική καταγγελία μιας κοινωνίας που έχει αντικαταστήσει την ουσία με την εικόνα.
Ο Bateman δεν είναι απλώς ένας ψυχοπαθής· είναι το απόλυτο προϊόν ενός συστήματος που επιβραβεύει την απανθρωπιά. Η αφήγηση αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν η βία είναι πραγματική ή αποκύημα ενός διαλυμένου νου, υπογραμμίζοντας ότι, τελικά, κανείς δεν ενδιαφέρεται. Η ταινία της Mary Harron ανέδειξε αυτή τη σάτιρα, δείχνοντας πως η πραγματική φρίκη είναι η αδιαφορία.
Το διαβάζουμε πίνοντας: Κτήμα Καρασίμου – Station 134
Κοινός άξονας όλων αυτών των ιστοριών δεν είναι η βία, ο εθισμός ή το έγκλημα. Είναι η σιωπηλή αγωνία του ανθρώπου απέναντι σε έναν κόσμο που δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Οι ήρωες αυτών των έργων δεν είναι τέρατα, είναι άνθρωποι που έμειναν χωρίς πυξίδα. Αναζητούν στήριγμα στην πίστη, στο χρήμα, στην απόλαση, στην εικόνα ή στη φυγή μόνο για να συνειδητοποιήσουν πως όλα αυτά, όσο βαθιά κι αν τα βιώσεις, είναι προσωρινά υποκατάστατα νοήματος. Το βιβλίο επιτρέπει την εμβάθυνση, τη σιωπή, την εσωτερική φωνή. Η ταινία επιβάλλει την εικόνα, τη σκληρή αλήθεια που δεν μπορείς να αποφύγεις. Το κρασί, από την άλλη, λειτουργεί διαφορετικά: δεν μιλά, αλλά συνοδεύει. Ανοίγει χώρο για παύσεις, για σκέψη, για εκείνη τη μικρή επιβράδυνση όπου ο αναγνώστης ή ο θεατής μένει μόνος με τον εαυτό του. Δεν λύνει τα ερωτήματα, τα βαθαίνει.
Βιβλίο, εικόνα και κρασί σχηματίζουν έναν καθρέφτη. Όχι για να μας παρηγορήσουν, αλλά για να μας φέρουν αντιμέτωπους με ότι αποφεύγουμε να δούμε. Γιατί μέσα στην υπερβολή αυτών των ιστοριών κρύβεται κάτι οικείο: ο φόβος της κενότητας, η ανάγκη να ανήκουμε, η αγωνία να δώσουμε νόημα στην ύπαρξή μας. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε μια σελίδα που διπλώνεται και ένα ποτήρι που αδειάζει, γεννιέται η επίγνωση. Ίσως, τελικά, αυτά τα έργα να μη μιλούν για ακραίους ανθρώπους, αλλά για ακραίες συνθήκες. Και ίσως η μεγαλύτερή τους δύναμη να βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: στο ότι δεν μας αφήνουν άνετους. Μας αναγκάζουν να σκεφτούμε, να αμφισβητήσουμε, να αναρωτηθούμε. Γιατί η τέχνη (όπως και το καλό κρασί ) δεν προσφέρεται για κατανάλωση χωρίς σκέψη. Δεν υπόσχεται παρηγοριά, προσφέρει επίγνωση…
