Ένα ποτήρι σκέψεις: Αν το Nebbiolo ήταν άνθρωπος

Αργό φως πάνω σε πέτρινα χωριά του Piemonte, κρύος αέρας που κατεβαίνει από τους λόφους και σειρές αμπελώνων χαμένες μέσα στην ομίχλη των πρωινών ωρών.

Ησυχία σχεδόν θεατρική. Κάπου ανάμεσα σε χώμα, φύλλα και παλιά κελάρια γεννήθηκε μια ποικιλία που έμαθε να κρατά τον χαρακτήρα της κλειστό μέχρι τη στιγμή που θα αισθανθεί έτοιμη να τον αποκαλύψει.

Το Nebbiolo κουβαλά εκείνη τη σπάνια μορφή παρουσίας που γίνεται αντιληπτή αργότερα. Η πρώτη επαφή μοιάζει σχεδόν παραπλανητική. Το χρώμα του κινείται σε τόνους πιο ανοιχτούς από όσους προϊδεάζουν για τη δύναμη που ακολουθεί, τα αρώματα θυμίζουν τριαντάφυλλο, αποξηραμένο κεράσι και φλούδα πορτοκαλιού, και για μια στιγμή δημιουργείται η αίσθηση ενός κρασιού σχεδόν εύθραυστου.

Ύστερα εμφανίζονται οι τανίνες. Η δομή. Η διάρκεια. Και η εικόνα αλλάζει ολοκληρωτικά.

Η ιστορία του ξεκινά στο Piemonte της βόρειας Ιταλίας, σε περιοχές όπου η αμπελουργία μοιάζει περισσότερο με υπομονετική συνομιλία με τον χρόνο παρά με αγροτική διαδικασία. Στους λόφους του Barolo και του Barbaresco, η ομίχλη καλύπτει τα αμπέλια τα πρωινά του φθινοπώρου και χαρίζει στην ποικιλία το όνομά της, από τη λέξη “nebbia”. Το τοπίο διαθέτει μια αυστηρότητα που μοιάζει να περνά αυτούσια μέσα στη φιάλη. Χώμα με μάργες και ασβεστόλιθο, μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, αμπελώνες που απαιτούν προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια. Τίποτα πρόχειρο. Τίποτα βιαστικό.

Αν αυτή η ποικιλία στεκόταν απέναντί σου σαν άνθρωπος, θα είχε εκείνη την ήρεμη αυτοπεποίθηση που αποφεύγει τις εντυπώσεις της πρώτης στιγμής. Οι κουβέντες του θα έρχονταν αργά, με ακρίβεια, σαν να έχουν περάσει πρώτα από εσωτερική επεξεργασία. Το βλέμμα του θα κρατούσε κάτι ελαφρώς απόμακρο στην αρχή, μια απόσταση που λειτουργεί περισσότερο σαν φίλτρο παρά σαν άμυνα. Χρειάζεται χρόνος για να πλησιάσεις έναν τέτοιο χαρακτήρα. Χρειάζεται παρουσία.

Η μεγαλύτερη γοητεία του βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την αντίφαση. Το άρωμα δημιουργεί εικόνες λεπτότητας και σχεδόν αέρινης κομψότητας, την ίδια στιγμή που η δομή χτίζει ένα από τα πιο απαιτητικά ερυθρά κρασιά στον κόσμο. Τριαντάφυλλο, βιολέτα, αποξηραμένα κόκκινα φρούτα, τσάι, γη, πίσσα, δέρμα. Αρώματα που κινούνται συνεχώς ανάμεσα στο φωτεινό και στο σκοτεινό. Στο στόμα όμως η αίσθηση αλλάζει. Οι τανίνες εμφανίζονται αποφασιστικές, η οξύτητα κρατά το κρασί ζωντανό για δεκαετίες και η επίγευση μοιάζει να αρνείται να τελειώσει γρήγορα.

Κάπου εκεί γεννιέται και η πραγματική σχέση με αυτή την ποικιλία. Σπάνια λειτουργεί σαν κρασί της πρώτης γουλιάς. Χρειάζεται χρόνο μέσα στο ποτήρι, χρόνο στη φιάλη και πολλές φορές χρόνο και από εκείνον που το πίνει. Οι νεότερες εκδοχές εμφανίζουν ένταση σχεδόν νευρική. Με τα χρόνια η γωνίες λειαίνουν, τα αρώματα αποκτούν βάθος και η εμπειρία αλλάζει μορφή, σαν άνθρωπος που στην πορεία της ζωής του αντικαθιστά την ένταση με σιγουριά.

Σε αυτό το σημείο βρίσκεται και μια από τις πιο ιδιαίτερες πτυχές του χαρακτήρα του. Ελάχιστες ποικιλίες ανταμείβουν τόσο έντονα την υπομονή. Ένα μεγάλο Barolo ή Barbaresco μπορεί να περάσει χρόνια ολόκληρα μέσα σε κελάρι πριν φτάσει σε πλήρη ισορροπία. Για πολλούς οι πρώτες επαφές με τέτοιες φιάλες δημιουργούν αμηχανία. Η νεότητα δείχνει αυστηρή, σχεδόν κλειστή. Ύστερα περνούν τα χρόνια και το κρασί αρχίζει να ανοίγει σαν παλιό σπίτι που αφήνει ξανά φως να μπει μέσα του.

Το Piemonte έμαθε να ζει με αυτούς τους ρυθμούς. Στα τραπέζια της περιοχής το κρασί συνδέεται στενά με το φαγητό και κυρίως με τον χρόνο που αφιερώνεται γύρω από αυτό. Ταγιαρίνι με βούτυρο και λευκή τρούφα, brasato al Barolo, αργομαγειρεμένα κρέατα και χειμωνιάτικες συνταγές που κουβαλούν βάθος και ένταση. Η υψηλή οξύτητα καθαρίζει τον ουρανίσκο, οι τανίνες δένουν με την πρωτεΐνη και η εμπειρία αποκτά εκείνη τη γήινη αίσθηση που χαρακτηρίζει τα μεγάλα κρασιά της βόρειας Ιταλίας.

Παράλληλα, η ποικιλία κουβαλά μια ιδιότητα που τη διαφοροποιεί από πολλές άλλες μεγάλες ερυθρές εκφράσεις. Η δύναμή της δεν βασίζεται στην πυκνότητα του χρώματος ή στην υπερωρίμανση του φρούτου. Αντίθετα, λειτουργεί μέσα από ένταση, δομή και αρωματική πολυπλοκότητα. Σε μια εποχή όπου αρκετά κρασιά επιδιώκουν άμεσο εντυπωσιασμό, αυτή η στάση μοιάζει σχεδόν παλιομοδίτικη. Κι όμως, ακριβώς εκεί βρίσκεται η γοητεία της.

Η σχέση της με τον χρόνο δημιουργεί και μια ιδιαίτερη συναισθηματική σύνδεση για όσους την αγαπούν πραγματικά. Κάθε φιάλη μοιάζει σαν μικρή υπενθύμιση ότι ορισμένα πράγματα αποκτούν αξία μέσα από αναμονή και εξέλιξη. Το άνοιγμα μιας παλιάς χρονιάς κουβαλά πάντα μια αίσθηση γεγονότος. Το χρώμα έχει αρχίσει να κινείται προς το κεραμιδί, τα αρώματα θυμίζουν αποξηραμένα άνθη, καπνό, γη μετά τη βροχή και παλιά ξύλα, και το κρασί δείχνει έναν χαρακτήρα εντελώς διαφορετικό από εκείνον που είχε στη νεότητά του.

Κάπου εκεί εμφανίζεται και η πιο ιδιαίτερη πλευρά του. Η ικανότητα να δημιουργεί μνήμη.

Ορισμένα κρασιά εντυπωσιάζουν έντονα τη στιγμή που τα δοκιμάζεις και χάνονται λίγες μέρες αργότερα. Εδώ η εμπειρία λειτουργεί αλλιώς. Επιστρέφει αργότερα, μέσα από λεπτομέρειες. Ένα άρωμα σε κάποιο δρόμο μετά τη βροχή. Η μυρωδιά παλιού βιβλίου. Μικρές εικόνες που ενεργοποιούν ξανά το ποτήρι μέσα στο μυαλό.

Για αυτό και η σχέση με αυτή την ποικιλία γίνεται συχνά προσωπική. Κάποιοι τη βρίσκουν υπερβολικά αυστηρή. Άλλοι δυσκολεύονται να συνδεθούν με τις τανίνες ή με την ανάγκη της για παλαίωση. Για εκείνους όμως που τελικά βρίσκουν ρυθμό μαζί της, δημιουργείται ένας δεσμός που δύσκολα αντικαθίσταται από άλλο κρασί.

Η επιρροή της εκτείνεται πλέον και πέρα από την Ιταλία. Καλλιέργειες εμφανίζονται στην Καλιφόρνια, στην Αυστραλία και σε μικρότερο βαθμό σε διάφορες ευρωπαϊκές περιοχές, όμως το Piemonte συνεχίζει να λειτουργεί σαν φυσικό σπίτι της. Εκεί μοιάζει να βρίσκει την πιο αυθεντική της έκφραση, σαν χαρακτήρας που συνδέεται βαθιά με τον τόπο από τον οποίο προέρχεται.

Για μια πρώτη γνωριμία με αυτή τη σπουδαία ιταλική ποικιλία, δύο φιάλες που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά και εκφράζουν διαφορετικές πλευρές του χαρακτήρα της:

Αρωματικό, φωτεινό και πολυεπίπεδο. Τριαντάφυλλο, κόκκινο κεράσι, αποξηραμένα βότανα και τανίνες που διατηρούν ακρίβεια και ενέργεια. Ένα Barolo που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση και στη λεπτότητα.

Πιο γήινο και αυστηρό στην έκφρασή του, με αρώματα τσαγιού, αποξηραμένων φρούτων και γλυκών μπαχαρικών. Η δομή εμφανίζεται σταθερή και η επίγευση αφήνει εκείνη τη χαρακτηριστική αίσθηση διάρκειας που συνοδεύει τα μεγάλα κρασιά της περιοχής.

Κάποιες παρουσίες γεμίζουν τον χώρο από την πρώτη στιγμή. Άλλες χρειάζονται χρόνο μέχρι να αποκαλύψουν το πραγματικό τους μέγεθος.

Οι δεύτερες συνήθως μένουν περισσότερο στη μνήμη.

Τα υπόλοιπα, στο ποτήρι.